Wśród metod datowania stosowanych w codziennej praktyce badawczej przez archeologów wyróżnia się metodę dendrochronologiczną. Jej nazwa pochodzi od trzech greckich słów: déndron – drzewo, chrónos – czas i lógos – słowo, nauka. Jest to metoda datowania bezwzględnego, pozwalająca określić wiek drewna i wykonanych z niego przedmiotów, w tym zabytków archeologicznych na podstawie widocznych przyrostów rocznych drzew (słojów). Twórcą metody dendrochronologicznej był amerykański astronom Andrew E. Douglass (1867-1962), który ustalił, że drzewa rosnące w podobnych warunkach klimatycznych wykazują duże podobieństwo przyrostów rocznych i zwrócił uwagę archeologów możliwość przyporządkowania słojom drzew konkretnych lat kalendarzowych. Douglas ustalił dzięki temu chronologię stanowisk Mesa Verde i Pueblo Bonito położony w południowo-zachodniej części USA. Metoda dendrochronologiczna opiera się na zjawisku corocznego powstawania pierścieni przyrostowych na obwodzie pni drzew wzrastających w klimacie umiarkowanym. W ciągu każdego roku pod korą na obwodzie pnia drzewa powstaje jeden pierścień przyrostowy z komórek tkanki twórczej, znajdującej się pomiędzy drewnem a łykiem. Najwyraźniejsze pierścienie wytwarzają dąb i sosna. Przyrosty charakteryzują się zróżnicowaną wielkością komórek, co powoduje że są czytelne i widoczne dla obserwatora. Słoje odłożone w kolejnych latach są zróżnicowane, a ich szerokość uzależniona jest od warunków klimatycznych panujących w danym roku na danym obszarze. W latach o sprzyjających dla danego gatunku warunkach środowiskowych przyrosty są szersze, a w latach niesprzyjających węższe. Dzięki temu można budować długie sekwencje słojów drzewnych, sięgające tysięcy lat wstecz. Na podstawie podobieństw serii pierścieni można stwierdzić, czy ich sekwencje są sobie współczesne. Poprzez zestawianie ze sobą kolejnych, coraz starszych próbek, tworzone są skale dendrochronologiczne dla poszczególnych gatunków drzew i regionów geograficznych. Za pomocą znanych sekwencji można datować nowo odkrywane zabytki drewniane. Szczególnie pomocne w tworzeniu skali dendrochronologicznych są długowieczne gatunki drzew, takie jak sosna oścista, sekwoja, czy dąb. Najstarsze sekwencje sięgają 10480 lat przed Chr. (dla Niemiec), 6700 lat przed Chr. (dla Kalifornii) i 5300 lat przed Chr. (dla Irlandii). Skale chronologiczne dębu w Polsce sięgają lat 887-722 przed Chr. (próbki drewna dębowego z osady kultury łużyckiej w Biskupinie). Dendrochronologia pozwala na datowanie z dokładnością nawet do jednego roku, pozostając przy tym metodą o zasięgu regionalnym, zależną od warunków klimatycznych na danym obszarze. Próbka nadająca się do badań dendrochronologicznych powinna przy tym zawierać co najmniej 50 pierścieni przyrostowych. Dzięki metodzie dendrochronologicznej można określać wiek budowli i zabytków drewnianych, precyzyjne datować fazy rozwoju osad i weryfikować ustalenia chronologiczne poczynione innymi metodami. Jest to zarówna niezależna metoda datowania, jak i sposób kalibrowania dat radiowęglowych. Układanie sekwencji pierścieni przyrostowych jest możliwe wszędzie tam, gdzie ludzie używali drewna do wytwarzania różnych przedmiotów i w budownictwie (poza regionami tropikalnymi, gdzie w drewnie nie tworzą się pierścienie przyrostu). Od lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku metoda dendrochronologiczna podlega szybkiemu rozwojowi dzięki zastosowaniu metod statystycznych i technik komputerowych. Zastosowanie metody dendrochronologicznej pozwoliło m. in. na prześledzenie dokładnej chronologii i ustalenie poszczególnych faz zabudowy pochodzącej z epoki brązu osady nadjeziornej Cortaillod Est w Szwajcarii (1010-955 przed Chr.), a także na stworzenie godnych zaufania schematów chronologicznych dla wielu regionów Europy. Wiek belek drewnianych z ocembrowania neolitycznej studni kultury ceramiki wstęgowej rytej, odkrytych w Kückhoven w zachodnich Niemczech został dzięki omawianej metodzie określony na lata 5090, 5067 i 5055 przed Chr., co pozwoliło na precyzyjne datowanie początków rolnictwa w tym regionie. Dendrochronologia pozostaje, obok metody radiowęglowej, jedną z najprecyzyjniejszych technik datowania stosowanych w archeologii,.
Literatura
C.
Renfrew, P. G. Bahn, Archeologia :
teorie, metody, praktyka, Warszawa, 2005.
D.
Ławecka, Wstęp do archeologii, IA UW
Seria Podręczników, Warszawa, 2000.
J. K. Kozłowski, Encyklopedia historyczna świata. Tom I
Prehistoria, Kraków, 1999.
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/dendrochronologia;3891768.html
.jpg)
